Trong dịp Tết Nguyên Đán, người Việt thực hiện nhiều thủ tục cúng kiến để cầu mong một năm mới bình an và may mắn. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp đầy đủ các nghi lễ cúng Tết truyền thống của người Việt theo trình tự thời gian.

Thăm mộ Tổ tiên

Bắt đầu từ ngày 23 đến ngày 30 tháng Chạp hàng năm, con cháu trong gia đình sẽ đi thăm và quét dọn mồ mả tổ tiên, mang hương, hoa quả đến cúng và mời vong linh tổ tiên về nhà ăn Tết với con cháu. Đây không chỉ là dịp để dọn dẹp, chăm sóc mộ phần mà còn là cơ hội để thể hiện lòng biết ơn đối với các thế hệ đã khuất. Thắp hương, cầu nguyện cho tổ tiên an nghỉ và mong phù hộ cho con cháu một năm mới bình an, thịnh vượng.

Cúng Ông Công Ông Táo (23 tháng Chạp)

Lễ cúng Ông Công Ông Táo là nghi thức mở đầu cho chuỗi hoạt động Tết. Theo quan niệm dân gian, Táo Quân sẽ về trời báo cáo mọi việc trong năm của gia đình.

Lễ vật thường gồm:

• Hương, hoa, đèn nến

• Mâm cơm mặn hoặc chay

• Cá chép (thả sau khi cúng)

• Bộ mũ áo Táo Quân

Thời gian cúng:Thường thực hiện trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp.

Văn khấn Ông Công Ông Táo (tham khảo)

Kính lạy:

• Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân

• Các vị thần linh cai quản trong xứ này

Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm …
Tín chủ con là: …
Ngụ tại: …

Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kính dâng trước án, kính cẩn tâu trình:

Nhờ ơn chư vị thần linh phù hộ độ trì, gia đình chúng con trong năm qua được bình an, mọi sự hanh thông (hoặc trình bày việc cụ thể).

Nay tiễn Táo Quân về chầu trời, cúi xin các ngài tâu bẩm điều lành, bỏ qua điều chưa trọn vẹn.

Cúi xin phù hộ độ trì cho gia đạo an khang, phúc lộc tăng trưởng trong năm mới.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Lễ Tất Niên (30 Tết hoặc 29 Tết nếu tháng thiếu)

Lễ tất niên là nghi thức tổng kết năm cũ, tạ ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ gia đình suốt một năm qua.

Mâm cúng thường có:

• Bánh chưng hoặc bánh tét

• Gà luộc

• Giò chả

• Xôi

• Canh, món xào

• Mâm ngũ quả

• Rượu, trà, nhang đèn

Lễ tất niên thường diễn ra vào chiều 30 Tết.

Văn khấn Tất Niên

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Kính lạy:

• Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần

• Ngài Bản cảnh Thành Hoàng

• Gia tiên tiền tổ nội ngoại họ …

Hôm nay là ngày … tháng Chạp năm …
Gia đình chúng con thành tâm sửa lễ tất niên, kính dâng hương hoa phẩm vật.

Chúng con cúi đầu tạ ơn trời đất, tổ tiên đã che chở trong suốt một năm qua.

Nay năm cũ sắp qua, năm mới sắp đến, kính mời gia tiên về thụ hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho con cháu:

• Gia đạo bình an

• Công việc thuận lợi

• Tài lộc hanh thông

• Vạn sự cát tường

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

CÚNG GIAO THỪA (TRỪ TỊCH)

Giao thừa là thời khắc chuyển giao giữa hai vị Hành Khiển. Theo tín ngưỡng dân gian, mỗi năm có một vị quan hành khiển cai quản hạ giới.

Có 2 lễ:

• Cúng ngoài trời (nghênh tân – tiễn cựu)

• Cúng trong nhà (rước tổ tiên về ăn Tết)

Văn khấn Giao thừa ngoài trời

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Kính lạy:

• Hoàng Thiên Hậu Thổ

• Ngài Đương niên Hành Khiển

• Ngài Phán Quan

Hôm nay phút giao thừa năm … sang năm …
Chúng con thành tâm sửa lễ, kính tiễn vị Hành Khiển năm cũ, cung nghinh vị Hành Khiển năm mới.

Cúi xin chư vị giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho quốc thái dân an, gia đình bình an, phúc lộc dồi dào.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Văn khấn Giao thừa trong nhà

Kính lạy gia tiên nội ngoại họ …

Giờ phút giao thừa đã đến, năm mới bắt đầu.
Chúng con kính mời các cụ tổ khảo, tổ tỷ, chư vị hương linh gia tiên về sum họp cùng con cháu.

Cúi xin phù hộ độ trì cho gia đạo hòa thuận, con cháu hiếu thảo, công danh sự nghiệp hanh thông.

CÚNG MÙNG 1 – MÙNG 2 – MÙNG 3 TẾT

Mùng 1: Cúng gia tiên đầu năm

Cầu bình an – may mắn.

Mùng 2: Cúng tiếp tổ tiên

Gia đình quây quần.

Mùng 3: Lễ hóa vàng

Văn khấn hóa vàng

Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Giêng năm …

Gia đình chúng con làm lễ tiễn gia tiên trở về cõi giới.

Kính xin các cụ phù hộ độ trì cho con cháu trong năm mới được mạnh khỏe, làm ăn phát đạt.

NHỮNG NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG KHI CÚNG TẾT

1. Thành tâm quan trọng hơn mâm cao cỗ đầy.

2. Không đặt lễ mặn lên bàn thờ Phật.

3. Giữ không gian thờ tự sạch sẽ.

4. Tránh cãi vã trong ngày đầu năm.

5. Không dùng hoa giả, quả giả.

GIÁ TRỊ TÂM LINH – VĂN HÓA SÂU SẮC

Hệ thống nghi thức cúng Tết phản ánh:

• Tín ngưỡng thờ tổ tiên

• Đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

• Quan niệm âm dương hòa hợp

• Niềm tin về chu kỳ thời gian

Đây không chỉ là nghi lễ mà là cấu trúc tâm linh gắn liền với bản sắc Việt suốt hàng nghìn năm.

KẾT LUẬN

Thủ tục cúng kiến Tết của người Việt là một hệ thống nghi lễ hoàn chỉnh, có trình tự, có văn khấn, có triết lý nhân sinh sâu sắc. Dù mỗi vùng miền có khác biệt, nhưng điểm chung vẫn là lòng thành và sự tri ân tổ tiên.

Xem thêm tại: 

• TẾT KIM LONG – NƠI TRUYỀN THỐNG TOẢ SÁNG
• THÔNG BÁO ĐIỀU CHỈNH GIÁ NƯỚC LAU SÀN TINH DẦU SẢ
• LAN TOẢ NHỮNG GIÁ TRỊ THẬT – TỬ TẾ